Το φαινόμενο της πολυγλωσσίας στην Θράκη στους παλιννοστούντες (Έλληνοπόντιους) και άλλους ρωσόφωνους κάτοικους από την τέως ΕΣΣΔ. Μέρος 1-o.


Η παρούσα έρευνα αποτελεί το πρώτο από τα δύο (προς το παρόν) μέρη της επιτόπιας έρευνας με γραπτό ερωτηματολόγιο που πραγματοποιήθηκε στην Θράκη. Ξεκίνησε από την φιλόλογο Σουζάνα Γκιουρτζίδη το 2007, είχε και έχει ως σκοπό να επαναλαμβάνεται κάθε δέκα χρόνια για την παρακολούθηση των μεταβολών. Η δεύτερη έρευνα πραγματοποιήθηκε την άνοιξη 2017.  

Σκοπός της μακροχρόνιας έρευνας αυτής είναι, να παρουσιαστεί η μέσα στο χρόνο γλωσσική κατάσταση των παλιννοστούντων (Ελλήνων Ποντίων), καθώς και άλλων ρωσόφωνων και μη εθνικοτήτων από την τέως ΕΣΣΔ που μετεγκαταστάθηκαν μαζί με τους παλιννοστούντες στην Ελλάδα μετά την πτώση της ΕΣΣΔ. Έχει σκοπό να παρουσιάσει την αρχική γλωσσική κατάσταση των πληθυσμιακών ομάδων αυτών, τις αλλαγές που επήλθαν με τον χρόνο σε νέο γλωσσικό περιβάλλον στην Ελλάδα, τις εναλλαγές γλωσσών, τους λόγους μεταβολών και τις συνέπειες αυτών.

Το φαινόμενο της πολυγλωσσίας προκαλεί μεγάλο ενδιαφέρον από μόνο του. Στην παρούσα έρευνα, ο συνδυασμός της μητρικής γλώσσας με την δεύτερη ή ξένη παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε την περίοδο άνοιξη-καλοκαίρι 2007 στους Νομούς της Ροδόπης και  Ξάνθης. Στον Νομό Ροδόπης διεξήχθει στην πόλη της Κομοτηνής, στο χωριό Νέο Σιδηροχώρι και στην κωμόπολη Σάππες. Στον Νομό της Ξάνθης διεξήχθει στην πόλη της Ξάνθης και στα χωριά Λεύκη, Εύμοιρο, Μαγικό, Πετεινός καθώς και Άβατο.

Στη διάρκεια της έρευνας ερωτήθηκαν 100 άτομα με γραπτό ερωτηματολόγιο. Ως προς την εθνική καταγωγή, τα 87 άτομα είναι Έλληνες και τα 13 είναι άλλων εθνικοτήτων (Γεωργιανοί, Αρμένιοι, Ρώσοι, Ουκρανοί). Οι άνθρωποι αυτοί κατάγονται από τις δημοκρατίες της τέως ΕΣΣΔ: της Γεωργίας, της δημοκρατίας του Καζακστάν, της Ρωσίας, της Αρμενίας και της δημοκρατίας του Ουζμπεκιστάν. Ως προς την ηλικία έλαβαν μέρος άτομα από 14 έως 80 ετών. Το μορφωτικό επίπεδο των ερωτηθέντων καλύπτει όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης (μαθητές, φοιτητές ΤΕΙ και ΑΕΙ, απόφοιτοι γυμνασίου, λυκείου, ΕΠΑΛ, ΤΕΙ, ΑΕΙ).

Στους ερωτηθέντες πολλές φορές η έννοια «μητρική γλώσσα» αποκτά πληθυντικό αριθμό «μητρικές γλώσσες», μιας και πολλοί από αυτούς έχουν 2η μητρική γλώσσα, και καμιά φορά 3η και 4η. Η εμφάνιση του φαινόμενου της πολυγλωσσίας οφείλεται κατά κύριο λόγο στις ιστορικές συνθήκες της εκάστοτε πληθυσμιακής ομάδας.

Οι ερωτηθέντες προήλθαν από την τέως ΕΣΣΔ, όπου η επίσημη κρατική εθνική γλώσσα ήταν η ρωσική. Επίσης, ανάλογα με την επιμέρους δημοκρατία, ως δεύτερη γλώσσα ήταν η γλώσσα της εκάστοτε δημοκρατίας, π.χ. στην Γεωργία ήταν η γεωργιανή γλώσσα κλπ.   

Οι Έλληνες έφτασαν στην ΕΣΣΔ, μεταναστεύοντας κατά τον 19ο αι. από τον ιστορικό Πόντο στην τότε Αυτοκρατορία της Ρωσίας. Εκεί, στον Πόντο, ως μητρική γλώσσα είχαν την ποντιακή διάλεκτο και την τοπική τουρκική διάλεκτο, την οποία την αφομοίωσαν με εξαναγκαστικό όρο επιλογής «γλώσσα ή θρησκεία» που τέθηκε από την τότε κυβέρνηση της περιοχής. Λόγω της εγκατάστασης του μεγάλου μέρους Ελλήνων στο τότε Κυβερνείο της Γεωργίας της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ένα μικρό ποσοστό από αυτούς έμαθε και την γεωργιανή γλώσσα. Επίσης, λόγω της εγκατάστασης ενός μέρους των Ελλήνων στην Αρμενία, οι Έλληνες αυτοί κατέχουν και την αρμένικη γλώσσα. Ένας άλλος παράγων, ο οποίος αύξησε τον αριθμό της μητρικής γλώσσας οφείλεται στους μεικτούς γάμους των Ελλήνων με τους Ρώσους, Γεωργιανούς, Αρμένιους, Ουκρανούς και άλλους. Στις οικογένειες αυτές γεννήθηκαν παιδιά με 2η ή και καμιά φορά 3η μητρική γλώσσα.

Παρακάτω θα παρουσιαστεί η κατάσταση της μητρικής γλώσσας και έπειτα, η κατάσταση της ξένης γλώσσας.

Η ΜΗΤΡΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΟΜΙΛΗΤΩΝ

Μόνο 1 μητρική γλώσσα από τους 100 ερωτηθέντες έχουν οι 45. Από αυτούς οι 30 έχουν μητρική την ρωσική, οι 9 την τουρκική διάλεκτο του ιστορικού Πόντου, ο 1 την ποντιακή διάλεκτο, οι 2 την γεωργιανή γλώσσα και οι 3 την αρμένικη γλώσσα.

Φορείς 2 μητρικών γλωσσών φτάνουν τους 51, εκ των οποίων:

— Οι 11 έχουν ως πρώτη μητρική την ποντική διάλεκτο και ως δεύτερη την ρωσική γλώσσα.

— Ο 1 έχει ως πρώτη μητρική την ρωσική γλώσσα και ως δεύτερη την ποντιακή διάλεκτο.

— Οι 12 έχουν ως πρώτη μητρική την ρωσική γλώσσα και ως δεύτερη την τουρκική διάλεκτο του ιστορικού Πόντου.

— Οι 22 έχουν ως πρώτη μητρική την τουρκική διάλεκτο και ως δεύτερη την ρωσική γλώσσα.

— Ο 1 έχει ως πρώτη μητρική την τουρκική διάλεκτο και ως δεύτερη την γεωργιανή γλώσσα.

— Οι 2 έχουν ως πρώτη μητρική την γεωργιανή γλώσσα και ως δεύτερη την ρωσική.

— Οι 2 έχουν ως πρώτη μητρική 2 γλώσσες ταυτόχρονα, την ρωσική και την ουκρανική.

Φορείς 3 μητρικών γλωσσών φτάνουν τους 3.

— Ο 1 ως πρώτη μητρική έχει την ποντιακή διάλεκτο, ως δεύτερη την ρωσική γλώσσα, και ως τρίτη τη γεωργιανή γλώσσα.

— Οι 2 ως πρώτη μητρική έχουν 2 γλώσσες ταυτόχρονα, την ποντική διάλεκτο και την τουρκική διάλεκτο, και ως τρίτη την ρωσική γλώσσα.

Ο ένας ομιλητής είναι φορέας 4 μητρικών γλωσσών. Λόγω οικογενειακών συνθηκών, και συγκεκριμένα, μεικτού γάμου των γονέων του, ο ομιλητής αυτός έχει ως πρώτη μητρική 2 γλώσσες ταυτόχρονα, την τουρκική διάλεκτο και την αρμένικη γλώσσα, και ως δεύτερη μητρική, πάλι 2 γλώσσες ταυτόχρονα, την ρωσική και την γεωργιανή, τις οποίες τις έμαθε από το κοινωνικό περιβάλλον.

Η ΑΝΑΚΤΗΜΕΝΗ ΜΗΤΡΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Τονίζουμε ιδιαίτερα την θέση της ελληνικής γλώσσας στην ζωή αυτών των ανθρώπων. Από τον επαναπατρισμό των Ελλήνων στην Ελλάδα μετά την πτώση της ΕΣΣΔ, όλοι πλέον την κατέχουν σε μεγάλο ή μικρό βαθμό (οι ηλικιωμένοι). Όμως, στην παρούσα έρευνα η ελληνική γλώσσα αποκαλείται ως «ανακτημένη μητρική» και όχι «δεύτερη» ή «ξένη», μιας και η ελληνική γλώσσα δεν μπορεί να είναι ξένη για τον Έλληνα.

Οι ερωτηθέντες μιλάνε αυτές τις γλώσσες στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, διαβάζουν σε αυτές τον Τύπο, παρακολουθούν τηλεόραση, τις χρησιμοποιούν στο Ιντερνέτ. Οι μεσήλικες και ηλικιωμένοι, ως επί το πλείστον, χρησιμοποιούν στο οικογενειακό περιβάλλον, αναλόγως με το ποια γλώσσα είναι μητρική, την ποντιακή διάλεκτο ή την τουρκική διάλεκτο ή την ρωσική γλώσσα, καθώς και σε ένα βαθμό την ελληνική γλώσσα, ενώ, στο κοινωνικό περιβάλλον μιλάνε την ελληνική και την ρωσική με τους ρωσόφωνους. Οι δε νέοι, χρησιμοποιούν στο οικογενειακό περιβάλλον την ελληνική γλώσσα μαζί με μία άλλη (από τις αναφερόμενες γλώσσες) σχεδόν σε ίδιο βαθμό. Στο κοινωνικό περιβάλλον οι νέοι χρησιμοποιούν κυρίως την ελληνική γλώσσα και λιγότερο μία δεύτερη, συνήθως ρωσική.

Η ΞΕΝΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΟΜΙΛΗΤΩΝ

Από τους παραπάνω ομιλητές ένα μέρος κατέχει και ξένη γλώσσα, είναι κυρίως ευρωπαϊκή, συγκεκριμένα, αγγλική, γερμανική, γαλλική, ολλανδική, σουηδική και νορβηγική.

Είναι αυτονόητο το από πού κανείς μπορεί να ξέρει την αγγλική γλώσσα. Φυσικά, από το σχολείο, φροντιστήριο ή από προσωπική μελέτη. Αυτό αφορά και την γερμανική και την γαλλική γλώσσα, μιας και οι τρεις γλώσσες αυτές διδάσκονταν ως ξένες γλώσσες στα σχολεία της Σοβιετικής Ένωσης, και επίσης, διδάσκονται και στην Ελλάδα. Όμως, προκαλεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον, το από πού ένας παλιννοστούντας κάτοικος της Θράκης έμαθε την ολλανδική ή την γαλλική ή την σουηδική ή την νορβηγική γλώσσα. Σε αυτό συντέλεσε το γεγονός της αναζήτησης της εργασίας από τους παλιννοστούντες στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως στην Γερμανία και στην Ολλανδία, και πιο σπάνια στην Σουηδία και στην Νορβηγία. Αφού εργάστηκαν για κάποιο χρονικό διάστημα στο εξωτερικό, μερικοί Έλληνες επέστρεψαν στην Ελλάδα, φέρνοντας μαζί τους και μία παραπάνω γλώσσα, αυτήν την φορά ευρωπαϊκή.

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΗΤΡΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

ΑΝΤΡΕΣ

(αριθμός ατόμων)

ΓΥΝΑΙΚΕΣ

(αριθμός ατόμων)

ΣΥΝΟΛΟ

(αριθμός ατόμων)

ΗΛΙΚΙΑ

     

14 – 20  

8

6

14

20 – 30

20

16

36

30 – 40

13

12

25

40 – 50

5

6

11

50 – 60

6

4

10

60 – 70

1

1

2

70 – 80  

1

1

2

Εθνική καταγωγή

     

Έλληνας – Ελληνίδα

48

39

87

Άτομα άλλης εθνικής καταγωγής.

Γεωργιανός (2)

Αρμένιος (2)

Ρώσος (1)

Ουκρανός (1)

Γεωργιανή (1)

Αρμένισσα (1)

Ρωσίδα (4)

Ουκρανή (1)

13

Μητρική γλώσσα

     

Ρωσική γλώσσα

10

20

30

Ποντιακή διάλεκτος

1

1

Τουρκική διάλεκτος του Πόντου

7

2

9

1η ρωσική γλ. και 2η ποντιακή διάλ.

1

1

1η ρωσική γλ. και 2η τουρκική διαλ.

6

6

12

1η ποντιακή διάλ. και 2η ρωσική γλ

8

3

11

1η τουρκική διαλ. και 2η ρωσική γλ.

12

10

22

Γεωργιανή γλώσσα

1

1

2

Αρμένικη γλώσσα

2

1

3

Μητρική γλώσσα 3η ή και 4η.

7

2

9

Μορφωτικό επίπεδο

     

Μαθητές

6

3

9

Φοιτητές

4

3

7

Απόφοιτοι γυμνασίου

4

2

6

Απόφοιτοι λυκείου

21

14

35

ΕΠΑΛ

3

3

ΤΕΙ

2

10

12

ΑΕΙ

14

14

28

ΣΥΝΟΛΟ

100

Το να ξέρεις κανείς πολλές γλώσσες, είναι να έχει έναν ανεκτίμητο πλούτο που καλλιεργεί το πνεύμα και ανοίγει ορίζοντες.

Το παρόν άρθρο αποτελεί την συνοπτική παρουσίαση του πρωτότυπου εκτεταμένου επιστημονικού άρθρου «Το φαινόμενο της πολυγλωσσίας στους παλιννοστούντες (Ελληνοπόντιους) και άλλους ρωσόφωνους κατοίκους από την τέως ΕΣΣΔ. Μέρος 1ο».

Σουσάνα Γκιουρτζίδη, καθηγήτρια ρωσικής γλώσσας και φιλολογίας.

Κομοτηνή,

08-10-2017 (ώρα: 03:52 π.μ.)


Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *